Inleiding tot de psychologie

by (201)
155 Flashcards en notities
3 Studenten

Studeer slimmer met eFaqt samenvattingen

  • Beschikbaar voor computer, tablet, telefoon en op papier
  • Vragen met antwoorden over de leerstof
  • Ongelimiteerde toegang tot 300.000 online samenvattingen
  • Tools voor slim studeren & timers voor betere resultaten

Bekijk deze samenvatting

PREMIUM samenvattingen zijn gecontroleerd op kwaliteit en speciaal geselecteerd om je leerdoelen nog sneller te kunnen bereiken!

Samenvatting - Inleiding tot de psychologie

  • 1 A beginning: Een hoofdstuk over waar psychologie over gaat en over hoe psychologen onderzoek verichten.

  • Waarmee wordt de psychologie geplaagd, en andere wetenschappen beduidend minder?

    Mensen schetsen vaak een beeld van psychologie uit de dingen die ze horen uit de media en populaire literatuur. Dit beeld is echter veelal verkeerd.In de media en populaire literatuur vindt je vooral veel zaken die niet gebaseerd zijn op wetenschappelijk verantwoorde kennis. De boeken worden niet geschreven door mensen met een wetenschappelijke achtergrond, laat staan dat de presentatoren van talkshows enige wetenschappelijke studie hebben gedaan.

  • Wat is de definitie van psychologie?

    Geschikte definities vind je niet in de Van Dale, maar in wetenschappelijke werken.

    ‘Psychologie als de wetenschappelijke studie van de geest (mentale processen) en gedrag.’ – Roediger, Capaldi, Paris, Polivy en Herman (1996).

    ‘De empirische studie van het gedrag en de mentale processen.’ – Zimbardo, Johnson en McCann (2009).

    Het definieren van de wetenschap psychologie wordt mede moeilijk gemaakt door het feit dat de studie zoveel domeinen bestrijkt. Er bestaat dan ook veel onenigheid over de precieze definitie van de term psychologie, zelfs binnen de wetenschappelijke wereld.


  • Wat onderscheid psychologie van andere wetenschappelijke disciplines die het gedrag en de mentale processen bestudeert?

    De psychologie bestudeert het gedrag en de mentale processen vanuit een ander gezichtspunt dan andere disciplines. De gemeenschappelijkheid vind je wellicht meer in de gebruikte methoden dan het onderwerp van onderzoek.  Het is evenwel zo dat precies deze onderzoeksmethoden onbekend zijn bij het grote publiek.

  • Waarom stelt Stavonich (2010) dat psychologie als wetenschappelijke discipline, wellicht meer dan gelijk welke andere wetenschappelijke discipline, kritisch denken vereist?

    Deze kritische grondhouding is vereist om de wetenschappelijke psychologie te onderscheiden van andere kennis (of vermeende kennis) zoals bijvoorbeeld parapsychologie, de zelfhulpliteratuur en de receptkennis, aangereikt in vele boeken met een grote oplage, die zelfden op gecontroleerd wetenschappelijk onderzoek is gebaseerd. 

  • Zijn investeringen in fenomenen als telepathie, helderziendheid en psychische heelkunde nuttig?

    Nee, empirische studies hebben evenwel duidelijk aangetoond dat investeringen in dergelijke fenomenen nutteloos zijn.  De resultaten van onderzoek naar het bestaan ervan zijn zonder uitzondering steeds negatief geweest: na 90 jaar empirische studies is er nog steeds geen enkel betrouwbaar bewijs voor het bestaan van extra sensory perception geleverd.

  • Freud en Jung zijn veelal populair bij het grote publiek, hoe worden zij gezien in de wetenschappelijke psychologie?

    Freud en Jung waren allereerst geen psychologen, maar geneesheren. De theorieën van Freud en Jung worden de afgelopen jaren argwanend bekeken door de meerderheid van de psychologen uit de wetenschappelijke wereld.  Freud’s methode van onderzoek, met name het afleiden van wetmatigheden uit klinische gevalstudies, is ook zeker niet representatief voor de gangbare psychologische onderzoeksmethoden. De associatie van psychologie met de psychoanalyse noemt Stanovitch daarom ook het ‘Freudprobleem’.

  • Wat zijn de beroepsvelden van afgestudeerde psychologen?

    Wetenschappelijke psychologie kan worden toegepast in diverse beroepsdomeinen:

    1.       Arbeids- en organisatiepsychologie: toepassing van psychologie in de industriële wereld.

    2.       Schoolpsychologen: diagnosticus, als counselor en bij het opvangen van leermoeilijkheden.

    3.       Klinische setting: diagnosticus of therapeut van mensen met psychische moeilijkheden.

    4.       Wetenschappelijk onderzoeker.

  • Wat is het verschil tussen een psychiater of een psycholoog?

    Psychiatrie is een specialisatie in de geneeskunde. Psychiaters zijn van werkende in de klinische context en kijken vaak naar psychisch disfunctioneren vanuit een somatisch gezichtspunt. Psychiaters zijn niet opgeleid voor psychotherapie.

  • Waar of niet waar?  Alleen psychologen kunnen psychotherapie uitvoeren.

    Niet waar. Psychotherapie is een verzamelnaam voor personen die psychotherapie uitvoeren. Psychotherapeuten kunnen verschillende opleidingen genoten hebben, de naam verwijst naar een activiteit, niet naar een gevolgde opleiding.

  • Wanneer en waar werd het eerste laboratorium voor experimentele psychologie geopend?

    In 1878 opende Wilhelm Wundt het eerste laboratorium voor experimentele psychologie aan de Universiteit van Leipzig. Psychologie is een bijzonder jonge wetenschappelijke discipline.

  • Waar vinden we de wortels van de wetenschappelijke psychologie?

    In de filosofie en in de fysiologie/neurologie. Dit illustreert het tweevoudige karakter van psychologische kennis waarbij zowel geesteswetenschappelijke onderzoekmethoden (waarin verklaring centraal staat) als positief-wetenschappelijke onderzoeksmethoden (waarbij predictie centraal staat) worden gebruikt.

  • Wat houdt de filosofische traditie binnen de psychologie in?

    In de filosofische traditie wordt psychologie geassocieerd met de studie van de geest of de psyche.  Binnen deze filosofische traditie zijn historisch twee strekkingen te onderscheiden.

  • Welke twee strekkingen zijn er in de filosofische traditie te onderscheiden?

    -          Het rationalisme

    -          Angelsaksische traditie van empirisme en associationisme.

  •  

    Wat houdt rationalisme binnen de filosofische traditie in?

    Het rationalisme beschouwt de ratio als enig geldende criterium voor geldige kennis en dat veelal een dualistische visie aanhoud, waarin lichaam en geest gescheiden identiteiten zijn. In deze Descartiaanse visie wordt er vanuit gegaan dat de geest principieel niet objectief kon worden bestudeerd.

  • Wat houdt de Angelsaksische traditie van empirisme en associationisme binnen de filosofie in?

    Kennis kan enkel worden verkregen via onbevooroordeelde zintuigelijke kennis.

  • Hoe heeft de Angelsaksische traditie de weg voor de wetenschappelijke psychologie vrijgemaakt?

    De fysiologie en neurologie hebben geleid tot de ontmaskering van de mythe van het descartiaans bewustzijn als niet-materiële substantie en zo mee het geschikte klimaat verzorgd voor het begin van de wetenschappelijke psychologie.

  • Hoe heeft het onderwerp van de wetenschappelijke psychologie zich doorheen de jonge geschiedenis ontwikkeld?

    De eerste experimenteel psychologen beschouwden het bewustzijn als principale object van de psychologie. Rond dezelfde tijd pleitten juist anderen voor het bestuderen van het onbewuste. Na de tweede wereldoorlog werd de psychologie gezien als studie van het gedrag, dat enkel objectief waarneembaar gedrag mocht bestuderen. Deze stroming werd behaviorisme genoemd, de studie van mentale processen werd als onwetenschappelijk beschouwd, het ging enkel om het achterhalen van het verband tussen een stimulus en een reactie. Eind jaren zestig, toen het behaviorisme aan z’n einde kwam, gingen onderzoekers zich vooral richten op dieren en merkten ze dat het menselijk gedag niet fundamenteel verschilde van het gedrag van dieren. Door de opkomst van de computer en andere mechanische kennissystemen sinds de jaren 60 is de informatieverwerking van mensen centraal komen te staan in veel psychologisch onderzoek. De studie die onderzoekt hoe wij informatie verwerken wordt cognitieve psychologie genoemd. Onder invloed van de vooruitgang in de biomedische wetenschappen is recentelijk een nieuwe tendens aanwezig om de studie van gedrag en de mentale processen in nauwer verband te zien met de neurowetenschappen.

  • Over een precieze definiëring van wat wetenschap is, zijn wetenschapsfilosofen het onderling niet eens. Wat zijn de drie belangrijke kenmerken van de soort van wetenschappelijke kennis?

    1.       Wetenschappelijke kennis wordt verzameld door middel van systematisch empirisme. De wetenschappelijke kennis laat zich in de eerste plaats leiden door het systematisch waarnemen van de werkelijkheid. Er bestaan geen gezagsargumenten voor wetenschappelijke kennis. Hoe bekend een wetenschapper ook is, hij kan de wetenschappelijke gemeenschap niet overtuigen van zijn inzichten zonder het geven van empirisch verzamelde evidentie voor zijn beweringen. Het gebrek aan systematisch empirisch onderzoek kan leiden tot wetenschappelijke dwalingen.

    2.       Het moet gaan om publiek verifieerbare kennis. Kennis met repliceerbaar zijn. Een bevinding van een onderzoeker kan pas wetenschappelijk aanvaard worden indien zijn observaties door anderen kunnen worden overgedaan, mits dezelfde procedure gevolgd wordt.  Om te waken over de eis van replicieerbaarheid is de peer review in het leven geroepen. Voordat resultaten van een onderzoek kunnen worden gepubliceerd, wordt de publicatie door andere collega onderzoekers beoordeeld, deze zijn werkzaam in hetzelfde domein. Ze beoordelen het onderzoek anoniem op wetenschappelijke degelijkheid.   Ze beoordelen de zinvolheid van de vraagstelling, de aangewende procedures, de verwerking van gegevens, het gegrond zijn van de conclusies en eventueel ook het ethische karakter van de gebruikte methoden.

    3.       Enkel oplosbare problemen worden onderzocht. Wetenschappelijke theorieën moeten toetsbare theorieën zijn en uitspraken die de status van wetenschappelijke kennis willen verkrijgen, moeten falsifieerbaar zijn, dat wil zeggen dat het principieel mogelijk moet zijn aan te tonen dat de uitspraak foutief is.

  • Wat is een theorie?

    Een theorie geeft een relatie tussen een set van concepten die gebruikt worden om data of gegevens te verklaren en predicities (voorspellingen) te maken over resultaten van een empirische studie.

  • Wat is een hypothese?

    Een hypothese is een specifieke predictie afgeleid van een theorie, toegepast in de context van een concreet onderzoek.

  • Wat moet er gebeuren wanneer de data de hypothese tegenspreken?

    Dan dient er een nieuwe theorie ontwikkeld te worden die de data wel verklaren.

  • Waarom kunnen gefalsifeerde hypothesen waardevol zijn voor wetenschappelijke vooruitgang?

    Door aanpassing van een theorie komt men dichter bij de werkelijkheid. 

  • Wat is een wetenschappelijke wet?

    Wanneer een relatie tussen verschillende variabelen frequent geconfirmeerd is. De wet is vaak oninteressant voor verder wetenschappelijk onderzoek zodra de wet voldoende is aangetoond via empirische gegevens.

  • Wat is het verschil tussen essentialisme en operationlisme? (Stanovitch, 2010).

    Operationalisering; begrippen krijgen hun betekenis door verwijzing naar observeerbare gegevens. Het is in de wetenschappelijke praktijk van belang hoe het begrip in een bepaalde theorie concreet kan worden gemaakt (hoe het precies kan worden gekwantificeerd of gemeten).  In het dagelijkse leven gaat het juist om wat een begrip precies is (een essentialistische definitie).
  • Waarom neemt de psychologie een bijzondere plaats in als wetenschap tussen de andere wetenschappen?
    De psychologie neemt als wetenschap een bijzondere plaats in tussen de andere wetenschappen omdat het gedrag zowel op positiefwetenschappelijke manier bestudeerd kan worden (waarbij de onderzoeksmethoden uit de fysica model staan) en waarbij variabelen gemeten worden, als via geesteswetenschappelijke methoden (de zogenaamde interpreterende methode).
  • Wat is een naturalistische observatie?
    Een observatiestudie in de natuurlijke situatie. Deze observaties vormen dikwijls een eerste stap in de richting van een meer gecontroleerd onderzoek. Een nadeel aan deze methode is dat mensen of dieren hun gedrag kunnen wijzigen wanneer ze merken dat ze geobserveerd worden.
  • Wat is een gevalstudie (cases studie)?
    Een studie waarbij 1 persoon of 1 voorbeeld van een fenomeen zeer gedetailleerd wordt onderzocht.
    Er bestaat discussie over de evidentie die vanuit dergelijke casestudie kan worden verzameld. Er is geen mogelijkheid om systematische manipulaties van het onderzoeksobject door te voren die mogelijke alternatieve verklaringen kunnen uitsluiten. Ook getuigenverklaringen over het effect van een bepaalde behandeling zijn wetenschappelijk weinig van belang omdat ze zeer onbetrouwbaar zijn.
  • Wat is een interview?
    In een interview worden respondenten op een directe manier bevraagd. Voor het mogelijk maken van neutrale bevraging is het vaak wenselijk dat interviewers daarin training krijgen. 
    Deze methode is niet sterk genoeg om causale verbanden aan te tonen.  De richting van het causale verband kan vaak niet worden vastgesteld (bv. het kijken naar gewelddadige films staat in verband met agressie, maar kijken agressieve mensen niet gewoon meer gewelddadige films?)
  • Wat is Survey?
    Het verzamelen van een steekproef van opinies over één of meerdere onderwerpen op basis waarvan een besluit getrokken wordt over de ganse populatie. Uiteraard valt de kwaliteit van dergelijk onderzoek samen met de representativiteit van de getrokken steekproef. Het is ook van cruciaal belang dat respondenten naar waarheid de vragen beantwoorden.
  • Wat houdt het gebruik van tests in?
    Een van de onderzoeksmethoden die het meest eigen is aan de psychologie als wetenschappelijke discipline , is het gebruik van tests. Psychologische tests worden aangewend voor het meten van allerlei variabelen zoals intelligentie, persoonlijkheidsaspecten, attitudes, belangstellingen enz.
    De waarde van kwantificaties op basis van testresultaten hangt af van de kwaliteit van de tests. De test moet aan een aantal vereisten voldoen:
    - Standaardisatie: tests moeten steeds op dezelfde manier worden afgenomen.
    - Betrouwbaarheid: een test is nauwkeurig en het meetresultaat varieert niet steeds doorheen de tijd.
    - De validiteitstest: de test meet daadwerkelijk wat de test beoogt te meten.
  • Wat is een correlationeel onderzoek?
    De onderzoeker bestudeert een steekproef, noteert karakteristieken van elk bestudeerd object, en gaat vervolgens na of er een verband is tussen deze karakteristieken. Een correlatiecoëfficiënt geeft de mate weer waarin er een rechtlijnig verband bestaat tussen twee variabelen. De coëffictiënt kan een waarde aannemen tussen -1.0 en + 1.0. De waarde 1.0 betekent dat er een perfect lineair verband bestaat tussen de twee gecorreleerde variabelen. Dit impliceert dat de waarde van de ene variabele perfect voorspeld kan worden, gegeven de waarde van de andere variabele en dat de hoge waarde op de ene variabele perfect voorspeld kan worden, gegeven de waarde van de andere variabele en dat hoge waarde op de ene variabele overeenkomen met hoge waarden op de anderen. De waarde -1.0 betekent dat er een perfect omgekeerd verband is tussen twee variabelen. Ook hier kan de waarde van de ene variabele perfect worden voorspeld op basis van de andere variabele, maar de voorspelde waarde is des te hoger naarmate de waarde van de predictorvariabele lager is, en omgekeerd. Belangrijk is dat een correlationeel verband nooit een causaal verband aantoont. Het is vaak verleidelijk om een variabele te interpreteren als de oorzaak van een andere.

    Het is ook mogelijk dat twee variabelen correleren, terwijl geen van de twee variabelen oorzakelijk inwerkt op de andere variabele. Een derde variabele zou een oorzakelijk effect kunnen hebben op beide variabelen, die onderling verder weinig met elkaar te maken hebben.
    Een correlatie kan ook het gevolg zijn van het gebruik van een aselecte steekproef.

  • Wat is een experimenteel onderzoek?
    In een experimentele studie creëert een onderzoeker een situatie die gecontroleerde observatie toelaat. Cruciaal in een experimenteel onderzoek is dus dat de onderzoeker zelf ingrijpt en op een systematische manier het effect van die ingreep nagaat. 
    De experimentele procedure bestaat fundamenteel uit de volgende stappen:
    - Er wordt een representatieve steekproef op zuiver toevallige manier in twee (of meer) groepen verdeeld.
    - Beide groepen krijgen een verschillende behandeling. Deze verschilt enkel wat het systematisch manipuleren van 1 (of meer) kritische variabelen betreft: alle andere aspecten worden onder controle gehouden en zijn voor alle groepen hetzelfde. 
    - Wanneer er verschillen tussen beide groepen waarneembaar zijn, mogen deze verschillen enkel veroorzaakt zijn door de gemanipuleerde variabele.

    Een goed experiment heeft een hoge interne en externe validiteit.
    Het gebruik van de experimentele methode in de psychologie wordt frequent bekritiseerd: dergelijke experimenten zouden artificieel zijn en daarom niet relevant. Er moet steeds de vraag naar ecologische validiteit van het experiment voor ogen worden gehouden.
    Een andere kritiek is dat proefpersonen in experimenten dikwijls niet random gekozen zijn uit de populatie. Dit is echter niet erg bij onderzoeken die algemene processen onderzoeken.
  • Wat is een onafhankelijke variabele?
    De variabele die gemanipuleerd wordt.
  • Wat is een afhankelijke variabele?
    De variabele waarop de gemanipuleerde variabele een mogelijk effect heeft. 
  • Waarom is het karakteristiek voor de psychologische wetenschap dat de data essentieel probabilistisch van aard zijn?
    Metingen zijn steeds verstoord door een foutencomponent. Metingen zijn nooit perfect betrouwbaar. Daarom is het resultaat van psychologisch onderzoek meestal gebaseerd op gemiddelde waarden.
    Verder dient, precies wegens de probabilistische aard van de meeste psychologische data, steeds nagegaan te worden of de gevonden verschillen (in gemiddelden) statistisch significant/betekenisvol zijn. 

  • Een goed onderzoek heeft een hoge interne en externe validiteit. Wat is interne validiteit?
    Het experiment is foutloos opgezet en uitgevoerd: de onderzoeker heeft zijn begrippen goed geoperationaliseerd, heeft zijn proefgroep nauwkeurig gerandomiseerd etc. Voor veel onderzoeken is het in dit opzicht belangrijk dat de proefpersonen de onderzoekshypothese niet kennen. Uit onderzoek is gebleken dat het kennen van de hypothese de onderzoeksresultaten kan beïnvloeden. 
  • Wat is externe validiteit?
    Ook wel ecologische validiteit. Het resultaat van een experiment kan veralgemeend worden naar situaties buiten het laboratorium, in het dagelijkse leven. 
  • Wat is een verplichte consideratie binnen onderzoek?
    Respect voor de basisrechten van proefpersonen en proefdieren.
  • Waar beoordelen de anonieme beoordelaars van een onderzoek op behalve de wetenschappelijke waarde van een onderzoek?
    Het ethisch verantwoorde karakter van het proefopzet.
  • Wat zijn de belangrijkste redenen voor het gebruik van dieren in psychologisch onderzoek?
    1. Het bestuderen van het effect van erfelijke versus omgevingsfactoren.
    2. Het onderzoeken van ontwikkelingsprocessen (bij diersoorten veel sneller dan bij mensen). 
    3. De gelijkaardigheid van processen als perceptie, het leerproces, het geheugen bij species in vergelijking met mensen en,
    4. zuiver wetenschappelijk onderzoek met geen ander doel dan weten op zich.

    De deontologische code van psychologen verplicht onderzoekers tot het minimaliseren van pijn en het gebrek aan comfort van proefdieren.
  • Wat houdt 'informed consent' binnen de deontologie in?
    Deelname aan een onderzoek moet altijd op vrijwillige basis gebeuren.
    Proefpersonen dienen ook altijd ingelicht te worden over de procedure, potentiële risico's en over het doel van het onderzoek. In veel psychologisch onderzoek is het vooraf meedelen van de procedure of het doel van onderzoek niet mogelijk, aangezien dit de resultaten aanzienlijk zou kunnen beïnvloeden. Het is van cruciaal belang dat proefpersonen in dergelijk onderzoek nadien volledig op de hoogte worden gebracht van het doel van het onderzoek.
Lees volledige samenvatting
Maak nu je eigen eFaqt account aan voor toegang tot deze en duizenden andere hoge kwaliteit samenvattingen.

Voorbeelden van vragen in deze samenvatting

Waarmee wordt de psychologie geplaagd, en andere wetenschappen beduidend minder?
1
Wat is de definitie van psychologie?
1
Wat onderscheid psychologie van andere wetenschappelijke disciplines die het gedrag en de mentale processen bestudeert?
1
Waarom stelt Stavonich (2010) dat psychologie als wetenschappelijke discipline, wellicht meer dan gelijk welke andere wetenschappelijke discipline, kritisch denken vereist?
1
Pagina 1 van 39