Inleiding letterkunde CB0404

by (2016)
498 Flashcards en notities
1 Studenten

Studeer slimmer met eFaqt samenvattingen

  • Beschikbaar voor computer, tablet, telefoon en op papier
  • Vragen met antwoorden over de leerstof
  • Ongelimiteerde toegang tot 300.000 online samenvattingen
  • Tools voor slim studeren & timers voor betere resultaten

Bekijk deze samenvatting

PREMIUM samenvattingen zijn gecontroleerd op kwaliteit en speciaal geselecteerd om je leerdoelen nog sneller te kunnen bereiken!

Samenvatting - Inleiding letterkunde CB0404

  • 1 Middeleeuwen en rederijkers

  • Om middeleeuwse teksten te kunnen begrijpen wordt er een afbakening gemaakt in?
    Tijd, plaats, genre
    Maar het gaat ook om de bronnen waarin deze literatuur is overgeleverd 
    En om de mensen die in de middeleeuwen leefden, dus om de maatschappelijke orde waarin zij verkeerden
  • Waarom laten historici de middeleeuwen over het algemeen beginnen in het jaar 500 na Christus?
    Toen was het Romeinse Rijk uiteindelijk vernietigd door Germaanse aanvallen, kort nadat keizer Constantijn het christendom tot de Romeinse staatsgodsdienst had verklaard
  • Beide gebeurtenissen worden als belangrijke ijkpunten gezien voor het begin van de middeleeuwen, waarom?
    Want met het verdwijnen van het machtigste rijk in heel Europa was de politieke, economische en culturele situatie ineens volkomen veranderd
    - ipv de overheersende Romeinse cultuur konden nu de lokale culturen, zoals de Germaanse of Gallische, tot bloei komen, zonder zich aan de zeden en gebruiken van de veroveraars te moeten onderwerpen
    - ipv de klassieke veelgoderij klom het christendom op tot het enige geloof. Dit geloof drukte de middeleeuwen zo nadrukkelijk zijn stempel op, dat een afgrenzing ten opzichte van de klassieken met recht geplaatst kan worden omtrent het jaar 500
  • Wanneer is het einde van de middeleeuwen?
    Rond 1500
    Een aantal belangrijke gebeurtenissen vonden plaats
  • Noem 3 gebeurtenissen rond 1500
    1. Uitvinding van de boekdrukkunst met losse letters 1452 (Gutenberg)
    2. Publicatie van de 95 stellingen van Maarten Luther 1517. Dit leidde uiteindelijk tot de splitsing van de kerk in een katholieke en een protestantse belijdenis
    3. het wereldbeeld van de middeleeuwers; hier gaat het om de ideeen die de middeleeuwers hadden omtrent de aard en de afmetingen van de continenten die zij kenden
    1492 Columbus ontdekt Amerika
  • Wat was het voordeel van Gutenbergs uitvinding?
    Het bood een grote mate aan flexibiliteit, omdat de letters willekeurig gecombineerd en hergebruikt konden worden.
    Dat was goedkoper, veel sneller 
    Ideeen die anders wellicht alleen maar het lichtval de studeerkamer van een geleerde zouden hebben gezien, konden nu relatief eenvoudig aan veel mensen bekend worden gemaakt
  • Waarom was de gebeurtenis van Maarten Luther belangrijk?
    Middeleeuwers waren uitermate religieus en het geloof hen als vanzelfsprekend door hun gehele leven begeleidde.
    Dat katholieke geloof kon bogen op een lange traditie en werd door iedereen geaccepteerd. Kritiek werd wel eens geuit, maar drong nooit door naar grotere groepen mensen, omdat die kritiek niet in groten getale schriftelijk verspreid kon worden. 
    Dat veranderde met de boekdrukkunst 
  • Door de ontdekking van Amerika door Columbus veranderde het wereldbeeld, waarom?
    De Europese geleerden waren tot op dat moment ervan overtuigd dat zij de hele wereld kenden, dat ze dus ook de grenzen van Gods schepping konden benoemen. Met zijn ontdekking bleek dat God nog meer had gemaakt dan alleen Europa, Azie en de al ontdekte kuststroken van Afrika, en dat in dat vreemde, nieuwe continent Amerika ook mensen leefden. 
    Het oude wereldbeeld moest grondig worden herzien
  • Wie introduceerde Alteritat, dus 'anders zijn'?
    Duitse historicus Jauss
  • Wat bedoelt Jauss met Alteritat?
    Het belangrijkste kenmerk voor bepaalde periodes, men kan pas echt van een nieuw tijdperk spreken als het zozeer van het voorgaande verschilt dat het met het daarbij behorende instrumentarium van termen en definities niet meer adequaat beschreven kan worden
  • Dankzij Jauss' definitie kan men over ontwikkelingen spreken die niet aan jaartallen gebonden zijn, maar die vooral als verschijnselen begrepen worden die in een bepaalde tijd hebben plaatsgevonden
  • Hoe moet men in beginsel zich de Europese maatschappij voorstellen?
    Het beeld is voor heel Europa vrij overeenkomst, vooral gebaseerd op akkerbouw en veeteelt
  • Waarom speelt landbezit een grote rol?
    Wie veel land bezit, kan veel graan verbouwen en kan zichzelf en zijn familie verzorgen.
  • Van oudsher kende men de verfschillen tussen maatschappelijke groepen, de standen
    Men ging ervan uit dat deze maatschappelijke orde ooit door God gecreeerd was
    Het was weliswaar mogelijk om binnen een stand meer status te verwerven (en andersom; aanzien en status te verliezen), maar echt wisselen van stand was zeer moeilijk, want dat ging in tegen Gods wil
  • Hoeveel standen kende de vroegmiddeleeuwse maatschappij?
    1. Geestelijkheid/clerus
    -> stond in de hierarchie bovenaan omdat zijn leden, voor het zielenheil van de mensen moesten zorgen, onder meer door voor hen te bidden en hen de biecht af te nemen
    Het doel: een leven na de dood in de nabijheid van God, zoals de Bijbel het verkondigde
    (Bijbel belangrijkste boek, geestelijken de meeste invloed)
    2. De adel, had de wereldlijke macht
    Edellieden waren niet alleen bekwaam in politieke zaken, maar ook in de krijgskunst
    Veel edelen kondenlezen en schrijven, maar dit te kunnen was niet zo vanzelfsrpekend als bij de clerici
    3. De boeren
    90 procent van de bevolking, bijna doorgaans ongeletterd
  • In de eerste twee standen was het makkelijker om van stand te veranderen, want edellieden konden bijvoorbeeld wel geestelijke ambten vervullen, terwijl geestelijken vaak van adel waren.
  • De verhoudingen tussen de standen waren precies geregeld, in het bijzonder wanneer het om de relatie tussen hogere en lagere adel ging, resprectievelijk tussen adel en boeren
  • De regels voor de omgang met elkaar werden vastgelegd in het leenstelsel
  • Waar lag de basis voor het leenstelsel?
    In de verdeling van bezit en de relatie tussen mensen die zich daaruit afleidde
    Wie grondbezit had (de leenheer, meestal van hoge adel, maar ook ranghoge geestelijken) kon dit aan een of meer personen (leenmannen) geven om dat bezit in zijn opdracht te beheren
  • Deze leenmannen of vazallen (meestal van lagere adel) mochten relatief vrij beslissen wat op hun land gebeurde.
    Ze konden zelf weer eenstuk aan vrije boeren geven voor wie zij dan de leenheer waren, of ze waren in bezit van horigen, boeren die een status daden die op die van slaven leek.
    Die moesten uitsluitend voor de leenheer op zijn grond werken
  • Vrije boeren kregen een eigen stuk land en moesten naast het werk daar ook op het land van de leenheer werken en een deel van de eigen opbrengst aan hem geven (meestal een tiende deel)
  • Hoe waren de leenmannen aan hun leenheer gebonden?
    Door een eed van trouw 
    Op die manier stelde men veilig dat zij niet uit eigen motieven tegen het belang van hun leenheer in zouden werken. Zij waren verplicht tot consilium et auxilium, dus om de leenheer met raad (bijvoorbeeld in poitieke zaken) en daad (oorlogsvoering door het leveren van soldaten) te ondersteunen.
    In ruil voor de diensten van de leenmannen moest de leenheer zijn vazallen beschermen en rechtvaardig over hen heersen
  • Wat zijn precies middeleeuwse Nederlandse teksten?
    Dit wordt bemoeilijkt door de taal zelf als door de beschikbaarheid van teksten
    Weinig mensen konden lezen of schrijven (ah einde van de middeleeuwen wel meer)
    Bovendien was een boek meer statussymbool dan tijdverdrijf
    In feite bestond de clientele uit edellieden en geestelijken
  • Boeken horen tot de belangrijkste bronnen voor informatie over de middeleeuwse leef- en denkwereld
  • Omdat boeken vaak vooral door getelijken gelezen werde, werden ze ook in de taal van de kerk geschreven; Latijn
    Dat geldt voor de boekproductie in heel Europa, want Latijn was de lingua France, de gangbare taal, voor de clerus en ook voor de geleerden.
  • Een in Nederland door een Nederlander geschreven boek hoefde niet in het Nederlands vervat te zijn. Latijn was de schrijftaal. Nederlands de volkstaal die de mensen spraken, maar die men niet schreef
  • Pas in de loop van de eeuwen werd het gangbaarder om ook in het Nederlands te schrijven. Het grote voorbeeld moet daarbij het Frans zijn geweest, de taal die aan de vorstenhoven gesproken werd.
    Van de Franse vorstenhoven nam de Nederlandse adel de mode over om een verfijnde leefwijze aan te hangen, en om niet het starre Latijn te spreken, maar het veel elegantere Frans.
    Wie zich dus wilde onderscheiden van het volk dat alleen maar het platte Nederlands sprak, sprak Frans.
  • Voorlezen was een belangrijk tijdverdrijf
    Men beoefende de schone kunsten, zoals lezen en musiceren. Alleen edellieden hadden overigens voldoende tijd om zich daarmee bezig te gehouden. Met het plezier in de schone kunsten kwam de aandacht op de mogelijkheden van de eigen taal te liggen. 
  • Bovendien hadden de hoven de contacten met het volk te onderhouden, zodat kennis van de volkstaal een vereiste was voor een goede communicatie tussen het vorstenhof en het volk.
  • Geleidelijk aan werd het vanzelfsprekend om geen verschil meer te maken tussen de volkse omgangstaal en de verfijnde, hoofse taal. Zo kreeg het Nederlands in de eigen adellijke kringen meer status en het verdrong uiteindelijk het Latijn en het Frans
    Rond de 15e eeuw was die ontwikkeling afgesloten; toen was het geen probleem meer om in het Middelnederlands te schrijven
  • Wanneer werd er Middelnederlands geschreven en gesproken?
    Tussen ongeveer 1200 en 1550
  • Wat sprak men voor 1200?
    Oud-Nederlands
  • Wanneer sprak men vroegnieuwnederlands?
    In de 16e en 17e eeus
  • Omdat dus voor de 15e eeuw het schrijven van Middelnederlands niet vanzelfsprekend was, is het voor ons een van de grote problemen om af te bakenen wat precies tot de Nederlandse literatuur behoort. Zijn dat alleen teksten in het Nederlands, of horen er ook teksten van Nederlandse auteurs bij die in het Latijn of Frans gesteld kunnen zijn? Of gaat het om teksten die op Nederlands grondgebied geschreven zijn?
  • De grenzen binnen Europa verliepen steeds weer anders. Het oude Frankrijk was een rijk dat vooral door keizer Karel de Grote zeer uitgebreid werd en groter dan het huidige Frankrijk was. Het was tot ver in de middeleeuwen een van de machtigste rijken in heel Europa
  • Het middeleeuwse Nederland daarentegen was geen eenheid.
    De Nederlanden kunnen het beste worden beschreven als een conglomeraat van klerikale en adellijke bezittingen.
    Qua grondgebied hebben we het desondanks steeds ongeveer over wat tegenwoordig Nederland is plus Vlaanderen 
    Dat namelijk begon zijn afscheiding van de NEderlanden pas in de 16e eeuw. Toen werd het ZUidelijke Nederlanden genoemd, in tegenstelling tot de Noordelijke Nederlanden
  • Hoe veranderlijk de grenzen ook waren; de taal, of beter, het dialect in een bepaalde regio veranderde maar zeer langzaam, hoezeer de politieke omstandigheden ervoor zorgden dat twee dicht bij elkaar gelegen dorpen al dan niet dezelfde heer moesten dienen, zij spraken toch dezelfde taal
  • De middeleeuwen kenden niet minder dialecten dan het huidige Nederlands, zodat het ook daardoor moeilijk is om de grens te trekken tussen de literatuur van de Nederlanden en die van de buurlanden.
    Zodoende is nog steeds niet duidelijk welk soort teksten met het begrip Middelnederlandse literatuur omschreven kan worden. 
    Om tot een inperking te kunnen komen, is voor dit overzicht een keuze gemaakt uitsluitend voor volkstalige teksten; alle soorten geschriften zijn van belang
  • De grens tussen puur informatieve en literaire teksten is voor het letterkundig onderzoek dus zo goed als verdwenen
  • Noem kunstenaars die met schilderijen boeken verluchtten
    De gebroeders Van Limburg
    Vb in Les Belles Heures, een getijdenboek dat zij in opdracht van de Duc du Berry met schilderijen van heiligen, van het leven vanJezus en van andere religieuze motieven verfraaiden
  • Hoe worden schilderijen in boeken, onafhankelijk van hoe groot ze zijn, genoemd?
    Miniaturen
  • Een van de meest voorkomende kleuren ter versiering was naast blauw, rood
    Minium betekent rode verf (menie)
  • Wanneer werd bladgoud gebruikt?
    Bladgoud was nodig om in een geestelijk boek afbeeldingen van heiligen van aureolen te voorzien
  • Men spreekt op grond van het glimmende bladgoud ook wel van geïllumineerde (verlichte) boeken.
  • Hoe worden de vroegste drukken die tussen 1455-1500 gedrukt zijn genoemd?
    Incunabelen
  • Hoe worden de boeken uit de tijd kort na 1500 genoemd?
    Postincunabelen
  • Wat is de eenvoudigste vorm om handschriften mooier te maken?
    Aanbrengen van initialen, hoofdletters aan het begin van een regel, die groter dan de andere letters konden zijn en/of die in een andere kleur geschreven waren, meestal rood of blauw.
  • Initialen waren de beginletters van een nieuw hoofdstuk of van een nieuwe alinea
  • Hoe worden letters met een miniatuur genoemd?
    Gehistoriseerde initialen
    Zij vertellen een verhaal, een historie
  • Wat is een scriptorium?
    Dat is de zaal waarin de monniken in een klooster boeken schreven.
    Zij schreven meestal niet een eigen werk, maar schreven af wat anderen hadden vervat; theologische teksten of teksten van grote klassieke auteurs die in de middeleeuwen een hoog aanzien genoten
Lees volledige samenvatting
Maak nu je eigen eFaqt account aan voor toegang tot deze en duizenden andere hoge kwaliteit samenvattingen.

Voorbeelden van vragen in deze samenvatting

Om middeleeuwse teksten te kunnen begrijpen wordt er een afbakening gemaakt in?
1
Waarom laten historici de middeleeuwen over het algemeen beginnen in het jaar 500 na Christus?
1
Beide gebeurtenissen worden als belangrijke ijkpunten gezien voor het begin van de middeleeuwen, waarom?
1
Wanneer is het einde van de middeleeuwen?
1
Pagina 1 van 91